حرمت نفس

مروزه بزرگ ترین مساله روانی ای که انسان ها دارند، مساله "حرمت نفس" است و عمده گرفتاری های ما در جنگ و جدال ها در سطح فردی، خانوادگی، اجتماعی و حتی بین المللی، از همین مساله ناشی می شود.

 پایه حرمت نفس بر تقدس و منحصر به فرد بودن انسان استوار است؛ به این معنا که انسان دارای حقوق، حیثیت و حد و مرزهایی است که هیچ کس، هیچ زمانی، تحت هیچ عنوانی و به هیچ دلیل و بهانه ای نمی تواند از او بگیرد.

پایه های حرمت نفس:

1) تقدس انسان: یعنی بپذیریم که انسان دارای حقوقی است که از وی سلب شدنی نیست. مانند حق آزادی بیان، حق انتخاب شیوه زندگی، حیثیت انسانی و... به این ترتیب حتی اگر کسی جنایتی هم کرده باشد، باید با رعایت حرمت ذاتی انسانی وی او را عادلانه محاکمه نمود.  

2) فردیت انسان: یعنی پذیرش این که من، منم و شما، شما. ما هرگز یکی نیستیم و هر کدام مان دارای اندیشه ها، باورها، شخصیت، ارزش ها و... متفاوتی هستیم(یا دست کم کاملا مشابه نیستیم). به این ترتیب هیچ کس حق ندارد در زندگی و کار ما دخالت کند(راهنمایی و کمک بحث دیگری است) و ما نیز حق دخالت در زندگی و کار دیگران را نداریم. به این ترتیب در جاهایی حتی پدر و مادر هم حق ندارند وارد حریم فرزندان شان شوند.

3) برابری و یکسانی همه انسان ها در حیثیت و حقوق انسانی و در برابر قانون: صرف نظر از زن یا مرد بودن، اندیشه ها، باورها، دین و مذهب، جایگاه اجتماعی، نژاد، رنگ پوست و...

4) متفاوت بودن انسان ها: به این معنا که من نه از شما بالاترم نه پایین تر، نه بهترم نه بدتر؛ بلکه ما تنها با هم متفاوتیم. مانند پذیرش قد و وزن متفاوت، دیدگاه های متفاوت، رفتارهای متفاوت در شرایط یکسان و...

5) ارزشمند و مهم بودن تک تک انسان ها: یعنی پذیرفتن ارزش، اهمیت و اعتبار همه انسان ها. مانند مهم دانستن زمان دیگران همانطور که زمان خودمان برای مان ارزشمند است و...

6) خوب دانستن خود، دیگران و زندگی: یعنی پذیرفتن این که بیش از 90% مردم در بیش از 90% موارد تلاش می کنند بهترین کارشان را انجام بدهند، پس همه خوبند(مگر این که خلاف آن ثابت شود).

7) دوست داشتن و دوست داشتنی دانستن خود و دیگر انسان ها: یعنی خود دوستی و دیگر دوستی سالم.

8) نداشتن احساس شرمندگی از خود و آنچه که هستیم: یعنی ویژگی های جسمی، ظاهر، پدر و مادر، مدرک تحصیلی و.. خود را بپذیریم و از آنها شرم و خجالتی نداشته باشیم.

9) نداشتن هراس اجتماعی: یعنی با پذیرش خوبی دیگران و نداشتن ترس از رو به رو شدن با آنها، به دنبال روابط موثر با آنان باشیم تا بتوانیم با همکاری و محبت به همدیگر، به جامعه خدمت کنیم.

شکل گیری حرمت نفس در انسان:

پرسش مهمی مطرح می شود که این حرمت نفس از کجا شکل می گیرد یا از بین می رود؟

پاسخ 14 ماهگی تا 36 ماهگی ماست! در این بازه زمانی 3 موضوع مهم وجود دارند که حرمت نفس ما را بالا می برند یا آن را می کوبد(حتی تا پایان عمر!):

1) آزادی کودک: یعنی کودک باید در محیطی که امن است و خطر و زیانی برای او و دیگران ندارد آزاد باشد(خوراکش، حرفش، بازی اش، کارش و...).

2) ندادن احساس خجالت و بد بودن به کودک درباره نادانی، ناتوانی و نیازمندی اش: یعنی از آنچه هست، می خواهد یا انجام می دهد نباید احساس خجالت یا بد بودن کند. به عنوان نمونه زمانی که کار بدی انجام می دهد، کار او را بد بدانیم و کمک، تشویق  و راهنمایی اش کنیم تا آن را تکرار نکند یا کار خوب را به او نشان دهیم، نه اینکه خودش را بد بدانیم یا شخصیتش را بکوبیم(اینجا کار بد کردی، نه این که بچه بدی هستی!).

3) آموزش توالت رفتن، مراقبت و مواظبت از خود و...: در این موارد اگر رفتار و شیوه برخورد و آموزش ما درست نباشد بسیار به کودک آسیب رسانده و حرمت نفسش را از هم می پاشد.

انسان دارای حرمت نفس به دنبال این است که کار درست، خوب و مناسب را انجام بدهد و امیدوار است که این کار را به درستی انتخاب کرده باشد و تاثیر مثبتی در زندگی خودش و دیگران بگذارد. او همیشه آماده است که در این کار درست، خوب و مناسب، به صورت واقع بینانه به نقد بنشیند، با کنجکاوی و گاهی وسواس تلاش می کند که رفتار خود را با اصولی که خوب و درست است همراه سازد و آن را در ارتباط با دیگران به کار بگیرد. ولی اینکه دیگران این مساله را می پذیرند یا خوشحال می شوند یا نه، مساله او نیست، زیرا او وظیفه خود را انجام کار درست، خوب و مناسب می داند؛ خواه دیگران بپذیرند یا نه.

زمانی که انسان حرمت نفس لازم را ندارد، دیگر به دنبال کار درست، خوب و مناسب نیست، بلکه باید انتظارها و توقع های دیگران را برآورده سازد(صرف نظر از خوب یا بد بودن آنها) و مدام به دنبال قضاوت و نظر دیگران باشد(چون خودش از خودش نظر ندارد). آن زمان است که کار بد(نادرست، غیر اخلاقی، غیر منطقی، ناعاقلانه، آسیب زننده و...) را انجام داده  و راه بد می رود...

نتیجه گیری:

_ اصل تقدس حریم انسانی انسان ها همواره و در هر شرایطی باید رعایت شود.

_ انسان وسیله ای برای هیچ هدفی نیست و هرگز نمی توان انسان را به پای هیچ چیزی و به هیچ بهانه ای قربانی کرد.

_ جایگاه انسان باید بالاتر از هر چیز دیگری در نظر گرفته شود.

_ انسان شیء یا وسیله ای برای سوء استفاده دیگران نیست، بلکه شخص است و هرگز نمی توان به صورت کالا با وی رفتار نمود(برده داری، مهریه های عجیب و غریب برای ازدواج و...).

_ موضوع حرمت نفس، بر همه جنبه های زندگی اثر می گذارد و به نوعی مهمترین اصل روانی زندگی یک انسان است. بنابراین باید مراقب آن بوده و با جدی گرفتن این مساله و کار کردن برای بهبود آن، به خود و دیگران برای داشتن یک زندگی بهتر یاری رسانیم.