ویژگی های افراد سلطه گرا (سلطه جو)

در یک نگاه کلی می توان افراد را از دیدگاه شخصیتی به 2 دسته کلی تقسیم نمود:

1) افراد فرهیخته: یا افراد دارای سخصیت سالم که 3 ویژگی کلی دارند:

_ واقع گرا بودن: دیدن مسایل همان گونه که هستند، نه آن گونه که در ذهن تصور می شوند.

_ برخورداری از عقلانیت: نوع برخورد با واقعیت ها برمبنای منطق، روش مندی، دانش، علم و تجربه است، نه براساس احساسات، تعصب یا باورهای از پیش تعیین شده.

_ برخورداری از وجدان، اخلاق و صفت های نیک انسانی

2) افراد نافرهیخته: یا شخصیت های ناسالم که در ویژگی های فوق دچار مشکل هستند و به 3 دسته تقسیم می شوند:

_ شخصیت سلطه گرا (سلطه جو، خودمحور، خودرای، خودکامه و...)

_ شخصیت مهر طلب

_ شخصیت انزوا جو (گوشه گیر)

شخصیت سلطه گرا (سلطه جو)

تعریف انسان سلطه جو:  فردی است که خود و دیگران را مانند اشیاء یا ابزار مورد استثمار، بهره برداری و کنترل قرار می دهد و به این منظور از "خود شکنی" استفاده می کند(برای کنترل کردن و مسلط شدن بر دیگران، بسته به موقعیت خود را به شکلی متفاوت در می آورد یا به اصطلاح رنگ عوض می کند).

نمونه: فردی که برای جلب نظر طرف مقابل(مانند شخصی که برای ازدواج مد نظر دارد و...) خود را آن گونه که نیست جلوه داده و زمانی که به هدفش رسید شخصیت اصلی خود را بروز می دهد.

این نوع شخصیت در درک منحصر به فرد بودن، توانایی، پیچیدگی، ظرافت و لطافت روحی، فهم و شعور انسان ها ناتوان است.

برخی از ویژگی های انسان سلطه گرا (سلطه جو)

1) فریب کار بودن(تزویر، ظاهر سازی و...): با عمل و ایفای نقش(فیلم بازی کردن!)، نفوذ خود را اعمال می کند. به عبارت دیگر دارای یکی سری جذابیت های ظاهری اما توخالی است و به سرعت رنگ عوض می کند. هدف او این است که با جلب نظر طرف مقابل، از وی سوءاستفاده نماید.

2) بازی کردن با دیگران: به دنبال این است که با سوءاستفاده از نقاط ضعف و نیازهای دیگران، آنها را مجبور به انجام کاری کند که می خواهد(مانند فردی که دوستش را تهدید می کند که اگر آن کاری را که می خواهد برایش انجام ندهد، مسایل خصوصی وی را برای دیگران فاش می سازد...).

3) ناآگاهی(تنبلی ذهنی، بی حوصلگی و...): از مواهب واقعا مهم زندگی بی خبر است و تنها هر چه را که خود می خواهد و درست می داند، می بیند و می شنود.

4) به دنبال کنترل بودن(آگاهانه یا ناآگاهانه): به زندگی همچون بازی شطرنج می نگرد. او به شدت در گذشته یا حال کنترل شده و دیگران را نیز کنترل می کند(زیرا بر این باور است که در صورتی که کنترل نشود یا به اصطلاح زور بالای سرش نباشد، وجدان و اخلاق را تعطیل کرده عملکرد نادرست خواهد داشت و در صورتی که دیگران را کنترل نکند، ممکن است که آنها بر وی مسلط شده و او را کنترل کنند).

5) درباره خودش و توانمندی هایش بسیار دچار توهم است: بنابراین همیشه دیگران را کودن تر و پایین تر از خود می پندارد. چون فکر می کند که از دیگران باهوش تر است، آمادگی رو به رو شدن با انسان های باهوش تر از خود را ندارد و در صورت رو به رو شدن با آنها تلاش می کند به جای افزایش هوش و توانمندی های خود، بر آن افراد باهوش تر از راه های غیر منطقی(تهدید، زیراب زنی، توهین، تحقیر، آسیب جسمی و...) سوار شود.

6) اهل شرمنده شدن، پشیمانی یا پوزش خواستن نیست: زیرا یا فکر می کند که هرگز اشتباه نمی کند یا افت دارد که اشتباهش را بپذیرد یا بابت آن عذرخواهی نماید!

7) احساسات بسیار کم عمقی دارد:  تا زمانی که دیگران منافعش را تامین می کنند قربون صدقه شان می رود، ولی کافی است که با آنها تضاد منافع پیدا کند تا رفتارش به کلی دگرگون شود. در نتیجه دیگران نمی توانند تشخیص بدهند که احترام یا محبتی که از جانب وی دریافت می کنند از ته دل است یا تنها به خاطر منافع شخصیست.

8) عدم شایستگی در دوستی یا عشق واقعی: چون دیگران را به شکل شیء یا ابزار می بیند، به دنبال منافعی است که از آنها به دست می آورد و در صورتی که دیگران دیگر برایش سودی نداشته باشند، آنها را رها می کند.

9) نداشتن احساس انسانی(همدلی و همدردی و...) نسبت به دیگران

10) کنترل رفتاری بسیار ضعیف: چون شخصیت کم عمق و بسیار شکننده ای دارد، در برابر ناملایمت ها و سختی ها فرو می پاشد. این گونه افراد تنها ادای قدرتمند بودن را در می آوردند(زیرا قدرت شان تنها ناشی از ضعف دیگران است)، در حالی که از درون شکننده و بسیار ناتوانند.

11) ناتوانی در کنترل رفتارها: برخلاف ادا و اصول های رفتاری اش، زمانی که با چیزی رو به رو می شود که به مذاقش سازگار نیست، شخصیت و رفتار واقعی خود را بروز می دهد.

12) داشتن مشکل در رفتارهای اولیه: در دوران نوجوانی و با بالا رفتن سنش، به دلیل زیستن در یک محیط ناسالم، میلش به خلافکاری زیاد است(بزهکاری نوجوانان).

13) بی مسئولیتی، وفادار و قابل اعتماد نبودن و عدم اعتماد به دیگران

14) نداشتن برنامه ریزی در زندگی واقعی

15) داشتن سبک زندگی انگلی و کارگریز بودن(استثمارگر بودن)

16) داشتن دیوار دفاعی دربرابر دیگران و انتقادناپذیر بودن

17) رد کردن یا اشتباه دانستن هر چیزی که درک نمی کند!: که دلیل عمده اش توجیه کردن و سرپوش گذاشتن بر ناآگاهی یا ناتوانی خود است.

18) دیکتاتور بودن: نمی خواهد و نمی گذارد که دیگران بیندیشند یا اگر فکر کردند، اندیشه خود را بدون ترس و آزادانه بیان کنند(چه در سطح فردی و چه در سطح خانواده و جامعه).

روش های و راهکارهای مورد استفاده افراد سلطه گرا (سلطه جو)

1) ترساندن افراد از تنبیه یا مجازات: بیش از حد به دنبال هشدار درباره عاقبت کار به افراد هستند. درواقع هدف آنها بیش از آنکه خیر و صلاح طرف مقابل باشد، به کرسی نشاندن حرف خود و وادار کردن دیگران به انجام کار مورد نظر خود است.

2) ترساندن دیگران از محرومیت: این افراد دائم به دنبال آن هستند که چیزی از دیگران بکنند و به این منظور دیگران را از محروم شدن از چیزی با ارزش(در صورتی که به خواسته آنها پاسخ مثبت ندهند و کاری را که می خواهند انجام ندهند) می ترسانند.

3) قول ها و وعده های بی پایه و دروغ: با استفاده از این ابزار در دیگران امید و انگیزه کاذب به وجود آورده و آنها را ترغیب به پاسخ مثبت و انجام کار مورد نظر خود می کنند.

4) دادن وعده آینده ای بهتر به دیگران در صورت پیروی از خواست آنها

5) تکرار برای مسخ کردن دیگران: با استفاده از این اصل که "تکرار باور می آورد" خواسته های و عقاید خود را در هر فرصتی تکرار می کنند تا سرانجام مقاومت طرف مقابل شکسته شده و به خواسته خود برسند(این خواسته می تواند درباره ازدواج، بستن یک قرارداد، طرز فکر، باور مذهبی و... باشد).

6) استفاده از فریب و حقه بازی: یعنی یک امر غیر واقعی را واقعی جلوه دادن و یا یک امر واقعی را غیر واقعی نشان دادن. در این مورد با بررسی واقعیت ها(با استفاده از شاخص های گوناگون و نه تنها یک شاخص) در ورای گفته های این افراد، به راحتی می توان به فریب کاری و دروغ گویی شان پی برد.

7) سوءاستفاده کردن از خوبی دیگران: به دنبال افراد ساده و ناتوان می گردند تا با استفاده از نقاط ضعف آنها به اهداف شان دست یابند. در مواجهه با این افراد بهتر است ضمن پایبندی به ارزش های اخلاقی خود، به آنها بفهمانیم که از ترفندهای شان آگاه هستیم، حواس مان جمع است و گول نمی خوریم.

8) شناسایی و بهره بردن از نقطه ضعف ها و کاستی های دیگران: متناسب با نقطه ضعف شناسایی کرده در دیگران، از ابزارهای گوناگون(آراستگی ظاهری، خود را به مظلومیت زدن و...) برای بهره بردن از آنها استفاده می کنند.  

چند روش مناسب برای واکنش در برابر آسیب های افراد سلطه جو:

1) آگاهی درباره اینکه گرفتار فرد سلطه جو هستیم.

2) آگاهی بر اینکه می توانیم گرفتار یا قربانی نباشیم.

3) شناسایی عوامل و نقطه ضعف هایی در خود که به واسطه آنها در دام این افراد افتاده ایم(تقویت روحیه فردی و رهایی از بندهای درونی).

4) یافتن افراد دیگری که وضعیتی مشابه ما دارند، گفت و گو با آنها، تبادل اطلاعات و تقویت روحیه آزاد منشی و خودرهاگری در ایشان.

5) ایجاد جمع هایی که قربانی افراد مشابه بوده اند برای دفاع از حقوق خویش.