رابطه بین انسان و خدا در فرهنگ اسلامی

                                                           بنام خدا

    رابطه بین انسان و خدا در فرهنگ اسلامی

ما انسانها در طول زندگی با اطراف خود در تقابل قرار داریم و باید با هر چیزی ارتباط مناسب را برقرار کنیم.برای اتخاذ موضع مناسب احتیاج به شناخت خود و موقعیت موجود و طرف مقابل خود داریم.خواه ناخواه ما همیشه با خداوند ارتباط داریم پس باید بدانیم که چه موضعی را اتخاذ کنیم.این مساله در طول تاریخ مهمترین دغدغه بشر بوده است که واکنشهای مختلفی را نیز داشته است.از عبودیت کامل تا مقابله با خدا و از نفی تمام هستی در برابر وجود او تا انکار کامل وجود خداوند که به هرحال تمام ما هم میبایست در این مورد برخورد مناسبی داشته باشیم.سرچشمه این برخوردهای متفاوت شناخت متفاوت خداوند از سوی انسانها است.در این مورد مولوی داستان فیل در تاریکی را می آورد.داستان از این قرار است که فیلی را به روستایی که تا آن زمان فیل ندیده بودند میبرند و اهالی روستا به دیدن فیل میروند اما چون فیل در مکان تاریکی بود  هرکدام بخشی از بدن فیل را لمس میکنند.آنکه خرطوم را دست کشید آن را مثل ناودان دید و کسی که پای فیل را لمس کرده آن را مثل یک ستون و دیگری که گوش او را لمس کرده مثل یک بادبزن و آ نکه بدنش را دست کشیده همچون تخت بزرگی دید.در نتیجه هریک فیل را به شکلی مجسم میکند.

دانشمندان اسلامی به شکلهای متعددی بین انسان و خدا رابطه برقرار کرده اند.

1-رابطه بنده و خداوند

  در این شکل از رابطه خداوند آفریننده و صاحب اختیار کامل انسان محسوب میشود و انسان تنها بنده ای ناچیز است که حق هیچگونه دخالت و اظهار نظر درباره رفتار خدا با خود ندارد و تنها باید اطاعت کند و هر اتفاقی که رخ دهد خدا را سپاس گوید. در این شکل رابطه انسان همیشه مدیون خدا است و به هیچ شکلی توانایی ادای دین ندارد. اگر خدا را شکر میکند باید برای اینکه توانسته خدا را  شکر کند هم دوباره خدا را شکر کند. افرادی که به این نوع رابطه قایل هستند همیشه در ترس از خدا و ترس از عاقبت خود به سر میبرند و اعتقاد دارند که انسان میبایست تمام وقت و نیروی خود را صرف عبادت کند و در اینصورت هم نمیتواند از عاقبت خود مطمئن باشد .یکی از دانشمندان ایرانی که به این نوع رابطه معتقد بود امام ابوحامد محمد بن محمد غزالی طوسی است که از مشهورترین و بزرگترین علمای اسلام است. مهمترین اثر او احیا علوم الدین نام دارد که به زبان عربی است و ترجمه ای از آن را به زبان فارسی نوشته که کیمیای سعادت نام دارد. دکتر عبدالکریم سروش پس از مطالعه این کتاب نظر خود را اینگونه مینویسد:

"اما در محضر غزالی مجال بی پروائی نبود. در او روح بزرگ مجروحی را میدیدم که از بیم سوء عاقبت و از شدت خوف حق چندان خود را زخم زده است که در تمام دنیای او نیم لبخند هم نمیگنجد. زخم های او به عوض او میخندیدند. محضر این روح مجروح واین عارف خائف مهبتی داشت که امان مباسطت نمیداد.

نمی شد که ازکنار او برخیزم و از وجود خود برنخیزم. با او باشم و از بودن خویش در این جهان تلخکام و پشیمان نباشم. از او یسر نمیشدم اما از خود سیر میشدم. با نگریستن به او برگهای آرزویم یکایک زرد میشد و باد حزین و استخوان سوز فنا بر سر و صورت جانم میوزید. تو گوئی خزان مجسم و مجسمه خزان بود. غزالی خدایی سنگدل و عبوس داشت که قهر و سطوتش بر مهر و رحمتش میچربید و من طاقت بندگی او را نداشتم."

این تجربه را خود من بعد از خواندن این کتاب داشتم و هر جمله کتاب مثل پتکی بود که به من ضربه میزد. برای نمونه در کتاب حدیثی را از پیامبر اکرم(ص) نقل کرده به این مضمون که "هیچ کیسه ای که پر شود در نزد خدا ناپسند تر از شکم پر نیست". این حدیث چنان روی من تاثیر گذاشت که تا مدتها هر لقمه که در دهان میگذاشتم این حدیث به یاد من می آمد و دیگر هیچ اشتیاقی به خوردن غذا نداشتم . در این مدت حدود بیست و پنج کیلو وزن کم کردم  و طوری لاغر و پریده رنگ بودم که پسر عمه من بعد از دو ماه که مرا دید نتوانست مرا بشناسد و تا چند ساعت باور نمیکرد. در این مدت با دیدن هر خوراکی به جای آنکه برای خوردن آن مشتاق باشم به نخوردن اشتیاق داشتم.

این نوع رابطه واقعا انسان را پژمرده میکند و کمتر فردی توانایی تحمل این رابطه را دارد. به همین دلیل افراد دیگر به شکلهای دیگری به خدای خود ازتباط داشتند که در آینده راجع به آن صحبت خواهم کرد.

در خاتمه امیدوارم که از این مطلب استفاده کنید و بسیار خوشحال میشوم که نظرات شما را بدانم.موفق و پیروز باشید و به امید دیدار مجدد.   والسلام

نوشته شده در ساعت10:55 دوشنبه26فروردین 1387

منابع:

1- مثنوی معنوی مولانا جلال الدین بلخی  به کوشش دکتر محمد استعلامی 7مجلد انتشارات سخن 1379ش. دفتر سوم ابیات 1260تا1268

2- قصه ارباب معرفت عبدالکریم سروش انتشارات موسسه فرهنگی صراط 1373ش. پیشگفتار ص بیست و دو .

3- احیا علوم الدین  امام محمد غزالی ترجمه مویدالدین محمد خوارزمی به کوشش حسین خدیو جم  شرکت انتشارات علمی و فرهنگی 1376ش.  ربع دوم:ربع عادات ص8