آشنایی با تنبور

به نام آنکه هستی را ثمر داد نبور سازی شرقی و از خانواده ی عود است ، دسته ای بلند دارد و دارای دو یا سه سیم که با انگشت به صدا درمی آید در قدیم دو نوع تنبور وجود داشته است.کاسه ی نوع اول بصورت گلابی بوده و این نوع تنبور بیشتر در نواحی ایران و سوریه رواج داشته و از طریق ترکیه و یونان به اروپا راه یافته است ، نوع دوم دارای کاسه ای بیضی شکل بوده و بیشتر در مصر رواج داشته ولی در ایران و کشورهای آفریقای شمالی هم وجود داشته است. کتاب صداشناسی موسیقی نوشته امین شهیری فصلی به تارهای مرتعش اختصاص یافته، در این فصل سازهای ایرانی از جمله دوتار و تنبور ضمن ارائه تصویر معرفی شده اند که مختصری از آن توضیحات چنین است:(تنبور یکی از سازهای زهی مضرابی محلی است که بین کشاورزان و نوازندگان محلی معمول است.شکل آن شبیه به سه تار معمولی ولی دسته آن قدری بزرگتر است در گذشته این ساز دارای دوتار ابریشمی بوده ولی اکنون دارای دو سیم است که صدای آن دو نسبت به هم فاصله ی چهارم را تشکیل می دهد.در قسمت معرفی تنبور آورده اند:تنبور یکی از آلات موسیقی قدیم ایران است که در تواریخ مکرر از آن گفتگو شده و نیز آثاری از نقاشی های گذشته طرز نواختن آن را معلوم می نماید ، در فرهنگ نفیسی نوشته شده که تنبور نوعی برط می باشد که دارای گردنی دراز است.تنبور سازی است زهی با دسته ی بلند و شبیه به سه تار ..... تنبور امروزی در کردستان و خصوصا شهرستان کرند از توابع کرمانشاه دیده می شود. معمولا دارای دو یا سه سیم است که دو سیم اول به فاصله ی چهارم با سیم سوم کوک می شود. بر روی این ساز پرده هایی در فاصله ی یک اکتاو تعبیه می شود. تفاوت اندازه های تنبور چشمگیر است و ذکر اندازه های کاملا دقیق این ساز ممکن نیست. در کتاب هفت اورنگ که مروری است بر موسیقی سنتی و محلی ایران در مبحث موسیقی کرمانشاه اشاراتی به تنبور نموده اند که فرازهایی از آن ارائه می گردد: اکراد اهل حق که به تناسخ ایمان دارند.....اجرای موسیقی در این فرقه با بیان اشعاری هجائی در وصف علی (ع) و فضایل انسانی او و سایر پیروان اهل حق در گردهمایی خود که معمولا در مرقد پیران و اماکن اعتقادیه است همراه است.در جمع خانه نقل و خرما و شیرینی نذر و نیاز می شود و همراه نغمه ی تنبور ها می خوانند و گاه گریه سر می دهند بیش از هر چیز کردار نیک،پندار نیک و گفتار نیک را ارج می دهند. در قسمت موسقی کرمانشاهان آورده اند:موسیقی کردی موسیقی خواص نیست این موسیقی متعلق به عامه ی مردم است موسیقی شادی،عزا،حماسه و معالجه است. و اما موسیقی تنبور:این نوع موسیقی خاص که فقط در این منطقه شنیده می شود تفاوتی آشکار با سایر انواع موسیقی در منطقه کرمانشاهان دارد.می توان حدس زد که موسیقی تنبور مربوط به قرن ها پیش و قبل از ظهور اسلام است.وزن و فواصل و گردش ملودی در این موسیقی کاملا جنبه ی قدیمی و باستانی دارد.بررسی دقیق این موسیقی از طرف موسیقی شناسان شاید به روشن شدن بسیاری از مسائل و خصوصیات ردیف کنونی موسیقی ایران کمک کند دسته ی تنبور را با دست چپ می گیرند و کاسه ی آن را روی زانو می گذارند و با انگشتان دست راست مانند دوتار محلی با پنجه می نوازند ، اما روش نواختن آن خصوصا در موقع بر گشت انگشتان فرق زیادی با دوتار دارد...... بیشتر نوازندگان فعلی تنبور در کردستان دراویش فرقه های مختلف این ناحیه هستند و آنا نغمات مذهبی خود را همراه تنبور و دف اجرا می کنند. صدای تنبورکم و عارفانه است...دهد برای نواختن این ساز با سر انگشتان دست راست بر روی سیم ها ضربه وارد می کنند.)