تمدن املش

    با توجه به اين واقعيت كه اشياء و وسايل بدست آمده در كاوشهاي باستانشناسي نمي تواند تصاوير حتي مبهمي از زندگي بشر را در دوراني دورتر از هفت هزار سال پيش براي ما به تماشا بگذارد چگونه مي توان با قاطعيت در اين گونه مسايل اظهار نظر كرد؟

"آنچه مسلم است؛ اشيا و آثار باستاني مشكوفه در دل خاكهاي املش ، پيركوه، مارليك و ساير نقاط گيلان نيز آن را تأئيد مي كند، وجود تمدن عظيم چند هزار ساله در گيلان و قسمتهاي وسيعي از كناره هاي خزر است.

در كاوشهاي علمي نقاط مزبور آثاري از ظروف سفالين به رنگهاي مختلف وظروف سنگي ومفرغي، ابزار و وسايل خانه ، انواع واقسام وسايل زينتي و حتي اشياء بسيار ظريفي مانند سوزن كشف گرديده است كه در تعلق برخي از آنها به دو هزار سال قبل از ميلاد مسيح يعني چهار هزار سال قبل ترديد نمي توان داشت."

ويليام كاليكان از شرق شناسان بزرگ استراليا ، در اثر خود ماديها و پارسيها با پ‍ژوهشگراني كه گفته اند:" گيلان و برخي از سرزمينهاي ساحل جنوبي خزر داراي تمدن عظيم و درخشان سه هزار ساله و سلسله هاي پادشاهي بوده و مردمي آشنا به دقايق فرهنگ هنر هستند موافق است".

كاليكان مي نوسيد:�در اطراف دومنطقه گيلان بنامهاي املش و ديلمان تعدادي ظروف نقره و طلا و تكمه هاي زينتي و اسلحه يافته شد كه نتيجه حفاري هاي جاهلانه دهقانان محلي بوده است و آنچه نصيب موزه ها يا آنتيك فروشان معتبر شده ، هماهنگي فوق العاده با غنائمي كه از تپه مارليك بدست آمده داردو چنين استنباط مي شود كه همه متعلق به يك دوره و محصول فرهنگي واحد در حدود 900 سال قبل از ميلاد است، يعني همزمان با وقتي كه دامنه هاي شمالي و غربي كوههاي البرز گيلان ، مقر قومي با سليقه و پيشرفته و عالي مقام ، صاحب ذوق هنري مختص و مشخص به خود و دور از نفوذ اثر بين النهرين بوده اند.�

ويليام كاليكان آشنائي مردم نواحي املش و ديلمان را به ظرافت شاهكارهاي هنري تأئيد نموده و با اين توضيح كه اشياء بدست آمده از جمله ظرفهاي قرمز جگري رنگ و صيقلي شده كه روي آنها شكل گاوميشهاي اهلي ، يا گوزن سرخ رنگ نقش شده است ، مي گويد:" تهيه چنين آثاري جزء از دست استاداني كار آمد بر نمي آيد و سازندگان چنين شاهكارهاي هنري به يقين استادان فن كوزه گري و پيكر سازي بوده اند."

كاليكان اظهار مي دارد: جامهاي بلند و مخروط شكل و باريك مناطق املش و ديلمان را كه از طلا ساخته شده و داراي بر آمدگيهاي دندانه اي شكل و افقي مي باشند درست همانند ظرفهائي مي داند كه در� زولوآب� در لرستان كشف شده است ، با اين تفاوت كه كارهاي املش هنرمندانه تر و دقيق تر از كار صنعتگران لرستان بوده است و اين خود مي تواند دليلي باشد كه چنين هنري از شمال � املش � به آن سو رفته نه بالعكس.

در اثري به نام � هنر ايران � تأليف پرفسور آندره گدار آمده است :� در فاصله صد كيلومتري كلاردشت ، آنجائيكه بر حسب تصادف كاسه طلائي مشهور كشف شد ، قبرستانهاي نواحي املش ، پيركوه وديلمان توسط كاوشگران غير مجاز مورد كاوش قرار گرفته كه هيچگونه اطلاعي در مورد آنچه كشف كرده اند بدست ندارد. بيشتر اشياء مزبور قطعاتي از سفال سرخ رنگ هستند كه با گلي نرم ساخته شده و داراي اشكال خاص هستند.- آندره گدار مي گويد: ارزش تزئينات بدست آمده از گورستانهاي نواحي املش و ديلمان قابل مقايسه با هنر يونان قديم شناخته شده ، همچنين علاوه بر سفالينه هاي سرخ رنگ ، مقدار زيادي اشياء از طلا و نقره از گورستانهاي نواحي ييلاقي املش كشف شده  كه نشان مي دهد تزئينات آنها گاهي با هنر يوناني ها وابسته بوده است.�

هنر صنعتگران مناطق شمالي خصوصاً گيلان و املش در سه هزار سال قبل نه تنها بر هنر ساير مناطق برتري داشتنه اند ، بلكه چنان دقيق و زيبا كه موجبات اعجاب هنرمندان معاصر ما را نيز فراهم مي سازد.

رومان گيرشمن ، يكي از باستانشناساني كه در زمينه شناساندن تاريخ و  فرهنگ ايران باستان كوشش و تلاش قابل توجهي نشان داده است ، در همين زمينه مي نويسد:" هنر املش كه ما تصور مي كنيم متعلق به قرن نهم و هشتم پيش از ميلاد است، فقط از شصت سال پيش شناخته شده ، اطلاعاتي كه از ايران دوران آغاز تمدن ايراني به ما رسيده نتيجه كشفيات اتفاقي دهقانان در ناحيه كوهستاني جنوب درياي خزر است . و عبارت است از اشيائي كه همراه مردگان در قبرهاي متعلق به دوران مگالتيك اند."

گيرشمن در ستايش از هنر املش مي نويسد: � املش يكي از مراكزي است كه تحت تأثير جريانهاي هنري زمان خود قرار گرفته ولي در عين حال شخصيت بخصوصي دارد كه نشانۀ درجه بلندي هنر آن است . كوزه گر و پيكره ساز ابتكارات بديعي از خود نشان داده اند و اندام انساني و شكل حيوانات را به بهترين وجهي مجسم نموده اند و خصوصآً گاوهان داري كه از خود به يادگار گذاشته اند حتي انسان قرن حاضر را تحت تأثير قرار مي دهد. وي ضمن اين تركيب اشكال ايده آل خود را در اين شاهكار سه هزار سال پيش به آساني مي يابد. در ميان اين جمعيت زارع و چوپان ايراني ، كه با همسايگان خود روابطي داشتند، كوزه گر كه در عين حال پيكر ساز نيز هست روح ابتكار و اختراعي از خود نشان داده كه موجب حيرت مي گردد. اين محقق به سبب بالا بودن مقام هنري املش تمدن پيش از تاريخ ایران را � تمدن املش � نام نهاده است.

بچه ها بدونه نظراتون تنهام نزارید.